Sau gần 2 giờ đồng hồ đi xe khách từ Hà Nội, tôi đến tổ hợp công nghệ của Samsung
Thái Nguyên đặt tại KCN Yên Bình, huyện Phổ Yên, Thái Nguyên. Cách trục
đường chính khoảng 3 km và khá xa khu tập trung dân cư, nhà máy Samsung
Thái Nguyên (SEVT) gây choáng ngợp bởi diện tích mặt bằng rộng lớn (lên
tới 100 ha) với số lượng lao động dự kiến khoảng 60.000, vốn đầu tư 3,2
tỷ USD (hiện là 2 tỷ USD nhưng Samsung có thể đầu tư thêm 1,2 tỷ USD để
xây dựng nhà máy thứ hai về vi xử lý và mạch tích hợp), đây sẽ là điểm
sản xuất thiết bị công nghệ lớn nhất của Samsung trên toàn thế giới. Tuy
nhiên tất cả những con số to lớn kể trên có thật sự khiến người dân nơi
đây được "đổi đời" hay không thì đó lại là câu chuyện khác.
Nhà máy Samsung Thái Nguyên đặt tại KCN Yên Bình, huyện Phổ Yên, Thái Nguyên
Mức thu thập "trong mơ"
Trong vai ứng viên nộp hồ sơ thi tuyển công nhân (ở Samsung gọi là
nhân viên sản xuất), tôi tình cờ tiếp xúc với một nữ công nhân đang trên
đường trở về khu ký túc xá. Hoài sinh năm 1994, con út trong một gia
đình có 3 chị em, bố mẹ đều là nông dân ở huyện Hoằng Hóa, Thanh Hóa. Cô
hiện đang trọ cùng với 7 nữ công nhân khác tại một phòng thuộc khu ký
túc xá của Samsung. (Tên các nhân vật trong bài đã được thay đổi)
Hoài cho biết, cô vừa đi làm ca đêm về. Hôm nay các chị em trong
phòng đều đã đi làm, chỉ có Hoài và cô bạn tên Mai (sinh năm 1990) là
được nghỉ tại ký túc xá do được chia việc làm ca đêm. Cả hai đều là
những công nhân từng làm việc tại nhà máy Samsung Bắc Ninh nhưng nay
được điều chuyển sang SEVT. Hoài hiện là công nhân lắp mainboard cho
điện thoại, còn Mai đứng trong dây chuyền lắp các linh kiện khác trên
smartphone.
Tiếp tục cuộc nói chuyện, tôi cho biết lý do mình nộp hồ sơ là bởi
mức thu nhập hấp dẫn (10 triệu đồng/tháng) và được làm việc trong môi
trường không độc hại như nhiều người mách nước. Nhưng tôi lấy làm tò mò
bởi mức lương mà công ty niêm yết trên các thông báo tuyển dụng cho vị
trí nhân viên sản xuất chỉ là 6,5 triệu đồng/tháng (mức lương cho vị trí
kỹ thuật viên là 7,5 triệu đồng/tháng). "Vậy có thực lương công nhân là
10 triệu một tháng không, và những ai có thể có mức lương như vậy?",
tôi hỏi Hoài.
Công nhân đang làm việc tại nhà máy Samsung Thái Nguyên. Ảnh Beforeitsnews
Hoài cho biết, công việc của cô không quá phức tạp nhưng vì đứng
trong dây chuyền sản xuất nên sẽ liên tục phải làm một công việc hàng
trăm nghìn lần. Con số 6,5 triệu là tổng lương trên lý thuyết cho một
công nhân làm đủ 8 tiếng/ngày, không tăng ca (làm việc ca tối, làm việc
ngày Thứ bảy, Chủ nhật). Do sống trong ký túc nên công nhân được Samsung
hỗ trợ khá nhiều: họ chỉ phải trả 50 ngàn đồng/tháng tiền trọ (không
tính tiền điện, nước), mỗi bữa ăn là 10 ngàn đồng… vì thế sau khi trừ
các khoản chi (tiền ăn, tiền trọ, tiền điện, tiền bảo hiểm) thì trung
bình thu nhập thực tế của công nhân SEVT sẽ dao động trong khoảng từ 4 –
hơn 5 triệu đồng/tháng.
Nữ công nhân trẻ kể, cô vẫn còn may mắn hơn nhiều công nhân khác vì
được sống trong ký túc và ăn uống trong căng tin. Hiện ký túc đã hết chỗ
nên nhiều công nhân vào sau sẽ phải tìm chỗ gần nhà máy để trọ. "Phòng
trọ rẻ nhất ở đây là khoảng 1 triệu/tháng, có thể ở ghép 2 người để giảm
chi phí. Nhưng nếu ăn uống bên ngoài thì rất tốn kém. Nhà máy ở cách
khu chợ, quán ăn khoảng 2 km. Mỗi lần muốn ăn bên ngoài, chúng em đều
phải đi xe ôm. Một lượt xe ôm giá 30 ngàn, bữa trưa trung bình từ 25 -
35 ngàn. Tính ra thì mỗi lần đi ăn sẽ tốn gần 100 ngàn. Nếu cả tháng ăn
bên ngoài thì tiền lương cũng không đủ trả tiền ăn uống", cô gái 20 tuổi
chia sẻ.
Mỗi bữa ăn trong căng tin có giá 10 ngàn đồng
Vì sao chi phí ăn/ở, phí đi lại, phí dịch vụ ở khu công nghiệp Yên
Bình lại cao hơn hẳn so với các vùng phụ cận? Đầu tiên, người dân địa
phương đã hiểu sai về mức thu nhập của công nhân Samsung Thái Nguyên. Họ
vẫn rỉ tai nhau về mức lương trên chục triệu mà những người đứng trong
dây chuyền sản xuất điện thoại dễ dàng nhận được. Với tâm lý đó, cánh xe
ôm và chủ các quán ăn cho rằng việc "chặt chém" là điều hết sức bình
thường và cần phải được áp dụng triệt để.
Nhưng có lẽ họ không hình dung ra quá trình người công nhân làm việc
để nhận được mức thu nhập "trong mơ" 470 USD (gần 10 triệu đồng) như
trường hợp của chị Nguyễn Thanh Hải trong bài viết Nhà máy Samsung tại
Việt Nam đang khiến người dân "sống trong mơ". Theo Hoài, trong trường
hợp công nhân làm thêm ca tối, ca đêm (150% ngày công), hai ngày cuối
tuần (200% ngày công) và các ngày nghỉ lễ (300% ngày công), với tần suất
trung bình 12 giờ làm việc/ngày thì mức thu nhập có thể lên tới 9-10
triệu đồng. Tuy nhiên,"ngay cả các công nhân nam cũng không đủ sức "cày
cuốc" chứ huống hồ là các lao động nữ", Hoài cho biết.
Công nhân sẽ phải làm việc cật lực để nhận mức lương "trong mơ"
Quy định nghiêm ngặt, công việc căng thẳng
Một ngày làm công nhân ở nhà máy Samsung Thái Nguyên diễn ra trong
một quy trình khép kín. Mỗi ngày các nữ công nhân thường thức dậy từ lúc
7h sáng để làm vệ sinh cá nhân. Ăn điểm tâm lúc 7h30 rồi tập hợp đến
chỗ làm để 8h bắt đầu công việc. Giữa các ca làm việc công nhân được
nghỉ 20 phút. Thời gian để họ ăn và nghỉ trưa là 50 phút, được tính và
chia thành các phiên từ 12h - 12h20 tùy từng bộ phận. Hoài cho biết
quãng thời gian 50 phút bao gồm cả ăn và nghỉ trưa là quá ngắn. Bởi
riêng việc xếp hàng chờ lấy đồ ăn đã mất từ 10-15 phút, ăn trưa 10 phút
thì thời gian nghỉ ngơi còn lại cũng chẳng được bao nhiêu.
Công nhân nhà máy Samsung Thái Nguyên thường phải xếp hàng dài để nhận được đồ ăn
Sau thời gian làm việc chiều, nếu không có tăng ca, thì Hoài và bạn
bè thường đi mua sắm ở siêu thị tại chỗ, lướt web hoặc gọi điện về quê
thăm hỏi bố mẹ. Theo quy định của nhà máy, công nhân được tăng ca cho đủ
12 tiếng đồng hồ mỗi ngày, nhưng khi có thiết bị "hot" cần được lắp
ráp, Hoài bảo rằng phải tăng từ 14-16 tiếng thì công nhân mới được cho
về nghỉ ngơi.
Theo Điều 106 Bộ luật Lao động Việt Nam quy định về giờ làm thêm:
"tổng số giờ làm việc bình thường và số giờ làm thêm không quá 12 giờ
trong 01 ngày; tổng số giờ làm thêm không quá 30 giờ trong 01 tháng và
không quá 200 giờ trong 01 năm", nếu Samsung yêu cầu công nhân làm thêm
14-16 giờ một ngày và liên tục yêu cầu làm thêm trong nhiều ngày thì
tổng số giờ làm thêm có thể vượt quá 30 giờ/tháng.
Galaxy S5, Galaxy Note 4 khiến công nhân phải làm tăng ca trong thời gian qua
Điều đáng nói là, công nhân phải làm việc trong nhiều giờ như vậy với
một cường độ rất lớn và phải tuân thủ các quy định ngặt nghèo của nhà
máy. Ngay cả việc đi vệ sinh của công nhân cũng được kiểm soát chặt chẽ.
Người lao động bị bó buộc chỉ được ra ngoài đi vệ sinh trong một khoảng
thời gian nhất định. Thời gian nghỉ trưa ngắn ngủi, số lượng lao động
lại lớn nên công nhân chỉ có duy nhất một lựa chọn là ngồi ngủ gục tại
chỗ ăn, hiện công ty chưa bố trí được khu nghỉ ngơi riêng biệt cho toàn
bộ công nhân trong nhà máy.
Do đặc thù sản xuất, trong giờ làm việc, đa số công nhân phải đứng,
không được ngồi bởi có camera theo dõi. Nếu họ mắc lỗi hoặc làm sai một
công đoạn thì sẽ bị mắng chửi thậm tệ, nặng hơn là bị trừ lương. Do phải
làm liên tục một việc hàng trăm nghìn lần qua nhiều ngày nên đã có
không ít trường hợp công nhân bỏ việc vì không chịu nổi cường độ công
việc khủng khiếp tại đây.
Ký túc xá "tiện nghi, hiện đại không khác gì khách sạn"
Công trình ký túc xá "tiện nghi hiện đại không khác gì khách sạn"
(theo lời kể của nữ công nhân Hải trong bài viết của Bloomberg) nằm phía
sau khu công xưởng trông khá sặc sỡ và bề thế với 9 tòa nhà chung cư (8
tòa nhà dành cho nữ, 1 tòa nhà cho công nhân nam). Có lẽ BTV của trang
tin tài chính - kinh doanh Bloomberg đã quá phóng bút khi cho rằng ký
túc xá của SEVT là môi trường sống lý tưởng như một khách sạn. Khu ký
túc xá này được bảo vệ rất nghiêm ngặt với hàng rào cao và lực lượng bảo
vệ luôn túc trực 24/24. Nhưng ngay bên ngoài hàng rào cao kia lại là
điểm đến của hàng loạt túi nilon, vỏ nước giải khát, túi sữa, hộp đồ ăn…
tuy không chất thành đống nhưng lại nằm rải rác gây mất mỹ quan của
"khách sạn".
Rác sinh hoạt nằm dọc theo con đường vào ký túc xá
Mỗi căn phòng trong hệ thống ký túc xá được thiết kế khá đẹp mắt,
sạch sẽ nhưng không hẳn là quá tiện nghi. Do khá đông công nhân nên cứ 8
người lại được xếp vào chung một phòng. Căn phòng gần 20 m2 chỉ vừa đủ
để kê 4 giường tầng đôi và 8 tủ đồ cá nhân. Không tivi, không mạng
internet, nên sau khi trở về từ nhà máy, các nữ công nhân thường nghỉ
ngơi, giải trí bằng việc ngồi nói chuyện, đọc báo, chat với bạn rồi đi
ngủ.
Phòng trọ của các nữ công nhân nhà máy Samsung Thái Nguyên. Ảnh Sơn Hải (báo Thái Nguyên)
Việc mất điện, thiếu nước là gây không ít phiền hà cho những công
nhân sống trong ký túc xá của nhà máy Samsung Thái Nguyên. Vào những
ngày hè nắng nóng, "thảm cảnh" này kéo dài trong vài ngày khiến cuộc
sống của những người trong ký túc xá bị đảo lộn. Với 2 năm từng sống
trong ký túc xá ở Samsung Bắc Ninh, một nữ công nhân khác tên Bình (sinh
năm 1988) cho biết những người chung phòng thường phải chủ động tìm mọi
cách tích trữ nước uống khi cần thiết.
Những người sống trong khu ký túc xá "tiện nghi" cũng không ít lần
đối mặt với tình trạng ngập úng do vỡ đường ống nước và do... mưa lớn.
Và cứ mỗi lần xảy ra sự cố như vậy, trang fanpage được thành lập bởi các
công nhân SEVT lại "dậy sóng" với những hình ảnh chứa hàng trăm lượt
like và comment.
Bức ảnh Bão về ký túc xá được đăng tải trên Facebook ngày 18/9
An ninh trong khu vực ký túc xá luôn được đảm bảo. Nhưng bên ngoài
thì lại là câu chuyện khác. Các nữ công nhân rất sợ đi chơi tối, ngay cả
khi đi cùng với người yêu. Nguyên nhân là bởi vì xung quanh khu công
nghiệp Yên Bình vẫn rất hoang sơ, đến nhà dân còn hiếm chứ nói gì đến
các hàng quán, công viên hay các khu vui chơi, giải trí. Nhiều công nhân
sống trong ký túc xá cho biết việc đi chơi tối nơi đây khá nguy hiểm
bởi đã xảy ra khá nhiều vụ trộm cướp, thậm chí án mạng ở khu vực này.
Có lẽ khi đọc đến đây bạn đọc đã có thể tự nhận định về cuộc sống
"trong mơ" của các công nhân làm việc tại nhà máy Samsung Thái Nguyên.
Đó không phải là cuộc sống toàn màu hồng với mức thu nhập cả chục triệu,
sống sung sướng trong những căn phòng tiện nghi.
Tuy nhiên, những nhà máy như Samsung Thái Nguyên vẫn được coi là đem
đến sự thịnh vượng cho vùng này nhờ số tiền từ công ty mẹ ở Hàn Quốc và
các công ty khác ở Mỹ và châu Âu đổ về. Ông Dương Ngọc Long, Chủ tịch
tỉnh Thái Nguyên đã tự hào nhắc đến trong bài viết của Bloomberg: "việc
Samsung đầu tư vào tỉnh đã khiến kim ngạch xuất khẩu tăng 33 lần, GDP
(của tỉnh Thái Nguyên - PV) tăng 15 lần tính từ đầu năm 2014 đến nay".
Và dĩ nhiên, nếu không có tổ hợp khu công nghệ của Samsung, những
công nhân này có thể vẫn đang tối ngày làm việc trên các cánh đồng chè
với thu nhập chỉ hơn 100 trăm ngàn thay vì dăm bảy triệu mỗi tháng. Mọi
thứ đều có giá của nó.
Cập nhật: Sau khi bài báo này được đăng, ngày 25/9/2014, Ban biên tập
có nhận được thông tin phản hồi chính thức từ phía Samsung Electronics
Vietnam Thai Nguyen. Để thông tin đa chiều, chúng tôi xin đăng lại các
nội dung này dưới đây:
Hiện tại Samsung Việt Nam cho nhân viên ở ký túc xá miễn phí hằng
tháng (6 người 1 phòng). Nhân viên chỉ phải đóng 50.000 đồng chi phí
điện nước.
Ký túc xá của Samsung bố trí 6 nhân viên/phòng. Ở mỗi tầng đều có
phòng sinh hoạt chung được trang bị các thiết bị như: điều hòa, máy nước
uống nóng lạnh, tivi, máy tính xách tay, mạng wifi phủ sóng nhằm phục
vụ nhu cầu giải trí của nhân viên.
Ngoài ra ký túc xá còn có toà nhà phúc lợi bao gồm: 05 phòng Karaoke
hiện đại, phòng tập GYM, Siêu thị, Salon tóc, phòng chiếu phim, thư viện
với hàng ngàn đầu sách, nhà hàng phục phụ nhu cầu ăn uống liên hoan của
nhân viên.
Công ty Samsung Việt Nam luôn tuân thủ các qui định của pháp luật
Việt Nam. Công ty luôn quy định thời gian nghỉ trong giờ làm việc và
nghỉ ăn ca một cách hợp lý và đúng quy định.
Về tăng ca, làm thêm, vào những thời điểm sản xuất sản phẩm mới thì
có một số dây chuyền cần phải làm thêm giờ để bảo đảm tiến độ giao hàng
cho khách hàng. Tuy nhiên, không hề có dây chuyền nào phải làm thêm hơn
12 tiếng/ngày.
Để giảm số giờ làm thêm, Samsung đã áp dụng chế độ làm việc 2 ca - 3
kíp để bảo đảm tuân thủ pháp luật lao động Việt Nam, nhân viên đi làm 4
ngày và nghỉ 2 ngày.
Khi làm theo chế độ 2 ca-3 kíp thì nhân viên sẽ có mặt ở công ty là
12 tiếng nhưng thực tế thời gian làm việc là 9,4 tiếng (trong đó có bao
gồm 1,4 tiếng làm thêm giờ). Thời gian còn lại là thời gian nghỉ ngơi và
ăn ca. Thời gian ăn bữa phụ 40 phút trước khi làm thêm giờ đều được trả
lương làm thêm giờ.
Để tạo điều kiện cho nhân viên nghỉ ngơi, công ty đã tiến hành xây
dựng rất nhiều khu nghỉ ngơi, thư giãn giữa giờ cho nhân viên trong các
xưởng sản xuất. Bố trí các ghế đệm được thiết kế theo nhiều kiểu dáng
hiện đại tại khu vực sản xuất để cho nhân viên ngồi nghỉ ngơi.
Công ty không có quy định nhân viên đi vệ sinh lâu thì sẽ bị trừ
lương và cũng chưa có trường hợp nào bị kỷ luật lao động hoặc cho nghỉ
việc vì lý do này.
Việc nhân viên thực hiện thao tác chưa đúng với quy định thì cũng không có 1 trường hợp nào bị trừ lương cả.
Ngoài ra, công ty không lắp đặt camera để giám sát nhân viên ở các
khu vực nghỉ ngơi mà camera được lắp đặt để giám sát, quản lý và bảo vệ
tài sản của Công ty.Vấn đề vệ sinh, môi trường phía ngoài hàng rào không
phải do nhân viên của Công ty gây ra. Vấn đề này trực thuộc sự quản lý
của Khu Công nghiệp Yên Bình. Công ty đã nhiều lần kiến nghị để xử lý
việc này.
Hiện tại nguồn điện cung cấp cho ký túc xá và khu dân cư lân cận là
giống nhau. Trong các thời kỳ thiếu điện Điện lực Thái Nguyên tiến hành
cắt điện luân phiên để giảm tải cho mạng điện Quốc gia vì vậy ký túc xá
Samsung cũng như khu dân cư lân cận đều bị ảnh hưởng, nhưng trong những
tháng gần đây sự cố mất điện chỉ xảy ra khi Điện lực Thái Nguyên tiến
hành sửa chữa và bảo trì hệ thống.
Công ty luôn cung cấp và đảm bảo đầy đủ nước sinh hoạt cho nhân viên trong ký túc xá.
Đối với các sự cố như vỡ ống nước hoặc tràn nước do mưa bão Công ty
luôn luôn có lực lượng ứng trực 24/24 ( Ban quản lý ký túc xá 37 nhân
viên và 10 nhân viên chuyên trách) và sửa chữa ngay lập tức khi các sự
cố xảy ra.
Theo Báo diễn đàn đầu tư
